Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Rola pielęgniarki w profilaktyce nikotynowej

Większość dorosłych palaczy tytoniu chce zaprzestać palenia (wg. badania WOBASZ ok. 73%), jednak trwałe odzwyczajenie się napotyka na przeszkody. Większość osób, które rzuciły palenie, powraca do niego. Spośród dorosłych Polaków, którzy podjęli próbę rzucenia palenia w ciągu ostatniego roku, zdecydowana większość – 83,8% – wróciła do palenia przed upływem 3 miesięcy.

Znaczna liczba prób odzwyczajenia się od palenia jest podejmowana przez pacjentów bez dodatkowego wsparcia, co wiąże się z ich małą skutecznością (3-5%).

Leczenie uzależnienia od nikotyny

Leczenie uzależnienia od nikotyny zależy od rodzaju i siły uzależnienia, a właściwy dobór terapii warunkowany jest prawidłowo postawioną diagnozą. Pomocne w jej postawieniu są standaryzowane narzędzia, do których zaliczam kwestionariusz AGE, test „Czterech C” oraz test Fagerströma. Czas spędzany przez pacjentów w oczekiwaniu na poradę można wykorzystać do wypełnienia przez palaczy (samodzielnie lub z udziałem pielęgniarki) wspomnianych testów, co niewątpliwie przyspieszy i ułatwi lekarzowi dobór odpowiedniej dla danego pacjenta formy terapii tytoniowej.

Jest to również dobra okazja do udzielenia wsparcia informacyjnego i emocjonalnego, które, obok metod behawioralnych i farmakologicznych, zwiększają długotrwałość zmian stylu życia związanego z paleniem. W poczekalniach placówek podstawowej opieki zdrowotnej powszechnie powinny być dostępne ulotki, broszury, książki itp. materiały dla pacjenta, których skuteczność oddziaływania, jako formy interwencji tytoniowej, oceniana jest na około 1,0% po upływie roku. Oprócz tego, rolą pielęgniarki jest przypominanie każdemu palącemu pacjentowi, że substancje toksyczne zawarte w dymie tytoniowym prowadzą do przewlekłego procesu zapalnego w drogach oddechowych, miąższu i naczyniach płucnych, co może skutkować zwiększeniem ryzyka wystąpienia raka płuc.

Odbiór laboratoryjnych wyników badań biochemicznych jest okazją dla pielęgniarki do rozmowy z pacjentem na temat negatywnego wpływu palenia tytoniu. Nieprawidłowy lipidogram (np. poziom TCHOL- cholesterol całkowity, LDL, HDL- cholesterol we frakcjach, triglicerydów) lub podwyższony poziom glukozy mogą być pretekstem do zachęty do zaprzestania palenia. Warto równie przypominać pacjentom, że palenie papierosów zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę typu 2.

Pomoc pielęgniarki środowiskowej w zerwaniu z nałogiem

Do systemu podstawowej opieki zdrowotnej należy pielęgniarka środowiskowa. Jest ona osobą, która najściślej współpracuje z pacjentem przewlekle chorym, najlepiej zna jego sytuację zdrowotną, ale również socjalno-bytową i rodzinną, widzi jego anty- i prozdrowotne zachowania. Z tego względu w budowie motywacji do zaprzestania palenia może wykorzystać nie tylko aspekty związane ze stanem zdrowia, ale również ekonomiczne czy moralne.

Pielęgniarka środowiskowa stopniowo wnika w świat swojego pacjenta poznaje jego wartości, potrzeby, emocje, sposób myślenia przez co staje się kimś bliskim, do kogo ma się zaufanie, kto słucha, ale i kogo warto słuchać. Stwarza wyjątkowe możliwości promowania niepalenia, przygotowania do rzucenia palenia i podtrzymywania abstynencji. Osoby palące często zapominają, że narażając niepalących domowników – szczególnie niemowlęta, dzieci, młodzież – na palenie bierne, zwiększają ich podatność na nieżyty nosa, zapalenie zatok, ucha, oskrzeli i płuc, zaostrzają przebieg astmy oskrzelowej, opóźniają proces dojrzewania płuc, a nawet zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia raka płuc w wieku dojrzałym.

Poprawę sytuacji zdrowotnej polskiego społeczeństwa w ostatnich latach, wyrażającą się zmniejszeniem współczynnika umieralności ogólnej (głównie dzięki spadkowi umieralności z powodu chorób sercowo-naczyniowych) oraz wydłużaniem przeciętnego trwania życia, zawdzięczamy w dużym stopniu redukcji czynników ryzyka przewlekłych chorób niezakaźnych (w tym palenia tytoniu) oraz realizacji licznych programów profilaktycznych. W działaniach tych biorą czynny udział wszyscy profesjonaliści medyczni, w tym również pielęgniarki pracujące w podstawowej opiec zdrowotnej, których odpowiednio wykorzystana komunikacja z pacjentem oraz aktywność, wynikająca ze świadomości roli, jaką pełnią w walce z nikotynizmem, może przynieść ogromne korzyści dla zdrowia publicznego w Polsce.

Opracowanie: AW-S, Instytut Medycyny Wsi

Źródło: Małgorzata Suwała, Andrzej Gerstenkorn, Rola pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej w pierwotnej i wtórnej profilaktyce antytytoniowej, MOiNZ, 2012, Tom 18, Nr 3, 243-246.

Fot.: © vetkit - Fotolia.com