Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Jak rzucamy palenie: od razu, na raty, nigdy? O procesie zaprzestania palenia

Zaprzestanie palenia tytoniu nie jest łatwe, ale możliwe. Utrudnia je m.in. fakt, że większość palących uzależnia się od tytoniu. W Polsce 60% palaczy (ok. 5 mln osób) jest uzależnionych od tytoniu, a u co piątego (2 mln) uzależnienie to jest bardzo silne (farmakologiczne). Ułatwia natomiast powszechna (70%-80%) wśród palaczy chęć zaprzestania palenia.

Zaprzestanie palenia jako proces

Zaprzestanie palenia nie jest jednorazowym aktem behawioralnym, lecz wieloetapowym, długotrwałym, często cyklicznym procesem. W jego trakcie u osoby zaprzestającej palenia zachodzą zmiany o charakterze poznawczym, motywacyjnym, decyzyjnym, emocjonalno-uczuciowym, wolicjonalnym, a także behawioralnym.

Całkowita abstynencja jest na ogół możliwa po przejściu wielu faz. W fazie pierwszej palacz nie myśli o zaprzestaniu palenia, często nie chce nawet o tym rozmawiać. W fazie drugiej palący rozważa możliwość zaprzestania palenia, ale najczęściej nic w tym kierunku nie robi. W fazie trzeciej podejmuje najpierw decyzję o zaprzestaniu paleniu, a następnie próbę zerwania z nałogiem. W fazie czwartej chodzi o utrzymanie abstynencji tytoniowej, nawet na krótko, np. jeden dzień. Wówczas palacze uczą się, że zaprzestanie palenia jest możliwe i poznają niektóre z objawów abstynencyjnych. Jednak znacznie lepiej jest, kiedy przerwa w paleniu trwa jak najdłużej, najlepiej co najmniej rok. W ostatniej, piątej fazie, zdarza się, że osoba rzucająca palenie wraca do nałogu.

Fazy rzucania palenia

Większość palaczy przechodzi przez wszystkie kolejne fazy zaprzestania palenia, a wielu z nich, zanim zerwie z paleniem na dobre, czyni to kilkakrotnie. Polscy palacze podejmują średnio 7–8 prób dla osiągnięcia całkowitej abstynencji. Niektórzy, którym nie powiodła się próba zaprzestania palenia, wracają do pierwszej fazy, nabierając niechęci do zmiany zachowania, inni podejmują kolejną próbę abstynencyjną i koncentrują się na jej wydłużeniu. Warto pamiętać, że im więcej prób zaprzestania palenia i dłuższy okres abstynencji, tym większa szansa na zerwanie z nałogiem na zawsze.

Leczenie uzależnienia od tytoniu

W leczeniu uzależnienia od tytoniu należy zwrócić uwagę na specyficzne potrzeby pacjenta w określonej fazie zaprzestania palenia i dostosować do nich sposób motywowania pacjenta i proponowane mu metody terapeutyczne.

W fazie pierwszej najważniejsza jest edukacja zdrowotna, a w szczególności znalezienie takich argumentów dla zaprzestania palenia, które mogą być istotne dla osoby palącej.

W fazie drugiej należy zadbać o umotywowanie pacjenta do jak najszybszego podjęcia próby zerwania z nałogiem.

W fazie trzeciej pacjent musi skupić się na opracowaniu szczegółowego planu zaprzestania palenia. Chodzi o przygotowanie go do podjęcia decyzji zaprzestania palenia i rozwiązanie problemów, które może mieć w dniu próby. Ważne będzie także wsparcie pacjenta przez osoby najbliższe oraz ekspalaczy, którzy będą dla niego przykładem sukcesu w terapii odwykowej oraz udzielą mu wielu cennych rad.

W fazie czwartej leczenie jest uzupełniane o środki farmakologiczne, które minimalizują nasilenie objawów abstynencji. W fazie nawrotu do palenia istotne jest, aby pacjent nie zrezygnował z podjęcia kolejnej próby zerwania z nałogiem i jak najszybciej zaczął się do niej przygotowywać. A także, by wykorzystał zdobyte doświadczenie dla poszukiwania bardziej skutecznych sposobów przezwyciężenia swoich słabości.

Zalecane piśmiennictwo

  • Eberman KM, Patten CA, Dale LC. Jak pomagać pacjentom rzucającym palenie – co i kiedy mówić, jak najlepiej wykorzystać czas. Jeziorski K., Zatoński W. Komentarz do artykułu. Medycyna po Dyplomie 1999;8(9):37-45.
  • Prochaska JO, DiClemente CC. Stages and processes of self-change of smoking: toward an integrative model of change. J Consult Clin Psychol 1983;51:390–395.
  • Prochaska JO, Goldstein MG. Process of smoking cessation: implications for clinicians. Clin Chest Med 1991;12:727–735.
  • Prochaska JO, Velicer WF, Prochaska JM, Johnson JL. Size, consistency and stability of stage effects for smoking cessation. Addict Behav 2004;29(1):207-13.
  • Zatoński W, Cedzyńska M, Przewoźniak K. Palenie tytoniu. W: Opolski G, Lukas W, Steciwko A. (red.). Choroby serca i naczyń. Poradnik lekarza rodzinnego. Via Medica, Gdańsk 2011: 43-54.

Fot.: © ronstik - Fotolia.com