Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Jak zmierzyć uzależnienie od tytoniu i motywację do zerwania z nałogiem?

Podobnie, jak w przypadku każdej innej choroby, leczenia uzależnienia od tytoniu należy zacząć od postawienia właściwej diagnozy:

  1. określić postawę pacjenta wobec palenia tytoniu,
  2. ocenić, w jakim stopniu jest i był narażony na dym tytoniowy,
  3. ustalić rodzaj i zmierzyć siłę uzależnienia od tytoniu,
  4. ocenić, w jakiej fazie zaprzestania palenia jest osoba rzucająca palenie oraz 5/ czy posiada ona motywację do zerwania z nałogiem.

Postawy wobec palenia tytoniu

Wg. Światowej Organizacji Zdrowia są cztery podstawowe postawy wobec palenia: palenie codzienne (od co najmniej pół roku), okazjonalne (mniej niż jednego papierosa dziennie), palenie w przeszłości (codzienne przez co najmniej pół roku), nigdy niepalenie (lub palenie okazjonalne w przeszłości). Osoby codziennie palące są w większości uzależnione od tytoniu, a zagrożenie ich zdrowia wywołane paleniem największe. Bardzo ważne jest również scharakteryzowanie obecnej i przeszłej ekspozycji na dym tytoniowy, tj. ustalenie, ile papierosów dziennie się wypala, jak długo pali, czy w domu i miejscu pracy jest się narażonym na bierne palenie. W poradni odwykowej wielkość narażenia na dym tytoniowy można zmierzyć w sposób bardziej obiektywny za pomocą tzw. biomarkerów. Najbardziej przystępną metodą jest określenie stężenie tlenku węgla w powietrzu wydychanym z płuc palacza. Pomocna będzie także ocena poziomu stężenia karboksyhemoglobiny, nikotyny i kotyniny (metabolitu nikotyny) oraz tiocyjanianów w płynach ustrojowych palacza.

Test uzależnienia od tytoniu

Uzależnienie od tytoniu mierzy się najczęściej tzw. testem Fagerströma. W teście tym najistotniejszym wskaźnikiem uzależnienia od tytoniu jest zapalanie pierwszego papierosa w ciągu pierwszych 30 minut po przebudzeniu. Do 6 punktów w teście Fagerströma świadczy o słabym lub średnim uzależnieniu od tytoniu, generowanym głównie przez czynniki psychospołeczne. 7 i więcej punktów to silne, farmakologiczne uzależnienie od nikotyny. W innych badaniach podkreśla się, że na uzależnienie farmakologiczne wskazuje także budzenie się w nocy na papierosa.

Skuteczne zaprzestanie palenia

Skuteczne zaprzestanie palenia tytoniu nie będzie możliwe, jeśli nie stwierdzimy, w jakiej fazie zaprzestania palenia znajduje się osoba paląca: czy lubi palić i wzdraga się przed zerwaniem z nałogiem, czy rozważa zmianę zachowania, czy podjęła decyzję o zerwaniu z nałogiem, czy rzuciła palenie, a jeśli tak na jak długo, lub może właśnie powróciła do palenia. Taka ocena jest możliwa po zadaniu prostych pytań i rzetelnej na nie odpowiedzi.

Właściwa, uświadomiona motywacja do zaprzestania palenia jest podstawowym warunkiem osiągnięcia sukcesu w procesie zrywania z tym nałogiem. Mierzy się ją za pomocą specjalnego testu oceniającego zarówno motywację, jak i przygotowanie palacza do podjęcia takiej decyzji. Chociaż każdy palacz może mieć nieco inną motywację i plan w tej sprawie, to są czynniki, które w większym stopniu niż inne mają wpływ na to, czy uda się rzucić palenie: uświadomienie sobie motywów palenia i niepalenia tytoniu, znajomość objawów abstynencji i sposobów radzenia sobie z nimi, liczba i czas trwania podejmowanych prób zaprzestania palenia, pewność, że można liczyć na pomoc lekarza, rodziny, przyjaciół. A motywacja wzrasta, kiedy decyzję o zaprzestaniu palenia podejmuje się wspólnie z inną osobą palącą.

Zalecane piśmiennictwo

  • Fagerström KO, Schneider NG. Measuring nicotine dependence: a review of the Fagerström tolerance questionnaire. J Behav Med 1989;12(2):159–182.
  • Fagerström KO. Time to first cigarette; the best single indicator of tobacco dependence? Monaldi Arch Chest Dis 2003;59(1):95–98.
  • Zatoński W i in. Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Aktualizacja 2008. Gazeta Lekarska 2008;12(216):1-16 (Dodatek).
  • Riemerth A, Kunze U, Groman E. Nocturnal sleep-disturbing nicotine craving and accomplishment with a smoking cessation program. Wien Med Wochenschr 2009;159(1-2):47-52.
  • World Health Organization (WHO). Guidelines for Controlling and Monitoring the Tobacco Epidemic. WHO, Geneve 1998.

Fot.: © Manuel Schäfer - Fotolia.com