Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Co lekarze i pielęgniarki mogą zrobić dla pacjentów palących tytoń

Obecnie, ponad miliard ludzi na świecie pali lub używa tytoń w innej formie. Każdego roku ponad 5 milionów umiera przedwcześnie z tego powodu, w tym 600 tys. z powodu biernego narażenia na dym tytoniowy.

Od co najmniej 40 lat tytoń jest głównym zabójcą Polaków. Szacuje się, że w 2010 r. palenie tytoniu przyczyniło się do śmierci ok. 67 tys. Polaków. Dodatkowo, prawie 9 tys. Polaków umarło z powodu biernego palenia.

Dym tytoniowy to silnie toksyczna i rakotwórcza substancja, uszkadzająca funkcjonowanie wszystkich narządów. Nikotyna jest jedną z najsilniejszych substancji psychoaktywnych. Jej absorpcja prowadzi do uzależnienia, które jest przewlekłą i nawracającą chorobą.

Tytoń jako przyczyna nowotworów

Palenie tytoniu jest przyczyną co najmniej 15 nowotworów, w tym raka płuca, który jest obecnie w Polsce główną przyczyną zgonów nowotworowych. Palenie tytoniu przyczynia się do zachorowania na wiele chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym zawału serca, udaru mózgu i choroby Bürgera. Palący tytoń częściej niż niepalący chorują z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, gruźlicy, zapalenia płuc. Palenie tytoniu niekorzystnie wpływa na zdrowie kobiety ciężarnej, płodu i dziecka. U palących częściej występują inne schorzenia, m.in. katarakta, osteoporoza, paradontoza, a także powikłania w leczeniu chirurgicznym i onkologicznym. Skuteczność terapii antyretrowirusowej sprawia, że palący pacjenci zakażeni wirusem HIV umierają dziś często nie z powodu AIDS, ale chorób odtytoniowych. Na wiele z ww. chorób, np. raka płuca i zawał serca narażone są także bierni palacze tytoniu. Zaprzestanie palenia przynosi zarówno natychmiastowe, jak i długoterminowe korzyści, zmniejsza ryzyko wystąpienia wielu chorób i poprawia ogólny stan zdrowia.

Dorosły Polak z papierosem

W Polsce codziennie pali ok. 9 mln dorosłych - 4,5 mln spośród nich ma objawy uzależnienia od tytoniu. Choć większość palących Polaków chce przestać palić, niewielu się to udaje (20% mężczyzn i 10% kobiet). Poza uzależnieniem od tytoniu mają na to wpływ postawy lekarzy i pielęgniarek wobec palenia. Palący lekarze i pielęgniarki rzadziej angażują się w leczenie swoich pacjentów z uzależnienia od tytoniu. Z ogólnopolskiego badania "Diagnoza Społeczna 2013" wynika, że w Polsce pali 25% lekarzy, weterynarzy i dentystów i 27% pielęgniarek. Badania Global Adult Tobacco Survey z 2009 r. dowodzą, że tylko 42% palących Polaków otrzymuje od lekarza poradę, aby zaprzestać palenia tytoniu.

Dostępne środki do walki z paleniem

W Polsce dostępne są prawie wszystkie metody diagnostyki i leczenia uzależnienia od tytoniu o potwierdzonej naukowo skuteczności. U palącego pacjenta należy zbadać poziom ekspozycji na dym tytoniowy, stopień uzależnienia od tytoniu, gotowość do zerwania z nałogiem, a także sprawdzić, w jakiej jest fazie procesu zaprzestania palenia. Czynności te mogą być wykonane przez pielęgniarkę. Pacjentom uzależnionym od tytoniu można zaordynować dostępne w Polsce leki farmakologiczne: środki zawierające nikotynę (np. gumę, plastry, pastylki), cytyzynę, wareniklinę, bupropion. Skuteczność ww. terapii wzrasta, jeśli są prowadzone pod kontrolą lekarza. Wszyscy pacjenci powinni otrzymać wsparcie behawioralne. Można je zastosować w ramach tzw. minimalnej interwencji medycznej. Polega ona na stosowaniu zasady 5”P” przy każdym kontakcie z pacjentem: pytaniu go, czy pali tytoń, poradzeniu, aby przestał palić, poznaniu jego nałogu i gotowości do zaprzestania palenia, pomocy w wyborze właściwej terapii odwykowej, pamiętaniu, aby przy kolejnej wizycie zapytać pacjenta o palenie, a jeśli pali powtórzyć ww. czynności.

Fot.: © JPC-PROD - Fotolia.com

Zalecane piśmiennictwo:

  1. Ministerstwo Zdrowia. Globalny sondaż dotyczący używania tytoniu przez osoby dorosłe (GATS). Polska 2009-2010. Opracowanie: Centrum Onkologii-Instytut, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Centers for Disease Control and Prevention. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2010
  2. Peto R, Lopez A et al. Mortality from smoking in developed countries 1950–2010. Oxford University Press, Oxford 2010 (http://www.ctsu.ox.ac.uk/research/mega-studies/mortality-from-smoking-in-developed-countries-1950-2010
  3. Stead LF, Buitrago D, Preciado N, Sanchez G, Hartmann-Boyce J, Lancaster T. Physician advice for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2013 May 31
  4. U.S. Department of Health and Human Services (US DHHS). How tobacco smoke causes disease: the biology and behavioral basis for smoking-attributable disease. A Report of the Surgeon General, Atlanta, GA: US DHHS,. Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2010
  5. Zatoński W i in. Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Aktualizacja 2008. Gazeta Lekarska 2008;12(216):1-16 (Dodatek)