Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Tytoń a promocja zdrowia - główne zagadnienia, powiązania i programy zdrowotne

Utrzymanie lub poprawa zdrowia zależą przede wszystkim od czynników psychospołecznych i ekonomicznych, w tym postaw zdrowotnych i stylu życia człowieka.

Analfabetyzm zdrowotny

Jedną z głównych przyczyn złego stanu zdrowia jest analfabetyzm zdrowotny, czyli niewiedza na temat czynników kształtujących zdrowie, brak umiejętności budowania kondycji zdrowotnej i poprawy zdrowia, a także korzystania z praw obywatelskich w tym zakresie.

Promocja zdrowia jest podstawowym narzędziem, które może to zmienić przyczyniając się do korzystnych zmian w zachowaniach zdrowotnych, a w konsekwencji do poprawy zdrowia. W Karcie Ottawskiej promocję zdrowia definiuje się jako "proces umożliwiający ludziom kontrolę nad własnym zdrowiem oraz jego poprawę przez podejmowanie wyborów i decyzji sprzyjających zdrowiu, kształtowanie potrzeb i kompetencji do rozwiązywania problemów zdrowotnych oraz zwiększanie potencjału zdrowia".

W działaniach skutecznie promujących zdrowie należy odpowiedzieć na pięć pytań:

  • Co chcielibyśmy osiągnąć w wyniku ich realizacji?
  • Do kogo działania te adresujemy?
  • Czego adresaci tych działań oczekują od nas? Co chcieliby usłyszeć?
  • Kto im powinien to powiedzieć?
  • W jaki sposób powinniśmy przyciągnąć uwagę adresatów programów?

Tytoń największym zagrożeniem dla zdrowia!

Używanie tytoniu stanowi największe zagrożenie zdrowia, którego można uniknąć. Na świecie każdego roku ponad 5 milionów umiera przedwcześnie z tego powodu, w Polsce przyczynia się do śmierci ok. 67 tys. Polaków. Eliminując palenie tytoniu ze zwyczaju ludzkiego możemy zapobiec 26% zgonów na nowotwory i 15% zgonów ze wszystkich przyczyn. Możemy też uniknąć zdrowotnych następstw biernego narażenia na dym tytoniowy. Na świecie to co roku 600 tys. zgonów, w Polsce prawie 9 tysięcy.

Działania promujące wolny od tytoniu styl życia powinny skupiać się na zapobieganiu paleniu, zaprzestaniu palenia oraz ochronie niepalących przed dymem tytoniowym. Pierwsze z nich są skierowane głównie do dzieci i nastolatków, które jeszcze nie rozpoczęły palenia, podejmują pierwsze próby palenia lub palą okazjonalnie. Także nastolatków, którzy używają tytoniu w innej formie niż palenie papierosów (np. wąchają lub żują tytoń, palą fajkę wodną lub tzw. e-papierosy).

Działania zapobiegające paleniu przez młodzież

Dwa działania zapobiegające paleniu przez dzieci i ochronie ich zdrowia przed dymem tytoniowym wydają się szczególnie skuteczne: 1/ programy szkolne i 2/ programy adresowane do rodziców. W szkolnych programach zapobiegających paleniu ważna jest nie tylko edukacja, ale także aktywne włączenie dzieci w ich realizację. Najlepiej, aby wiedza o paleniu tytoniu była przekazywana w ramach obowiązkowego programu kształcenia i dostosowana do potrzeb uczniów. Poza argumentami zdrowotnymi nacisk należy położyć na modę na niepalenie oraz kształtowanie zachowań asertywnych u dziecka. W przypadku programów skierowanych do rodziców rzeczą najważniejszą jest niepalenie przez nich w obecności dzieci.

Programy promujące zaprzestanie palenia są głównie adresowane do nastolatków i osób dorosłych, które palą tytoń regularnie i/lub są uzależnione od tytoniu. W planowaniu i realizacji tych programów należy uwzględnić fazę, w jakiej znajduje się osoba paląca na drodze do zerwania z nałogiem. Programy te mogą więc mieć na celu uświadomienie palaczom potrzeby zaprzestania palenia, motywowanie ich do podjęcia próby rzucenia palenia, czy też utrzymanie abstynencji.

Bardzo pomocne w zaprzestaniu palenia są programy promujące niepalenie w zakładzie pracy. Programy te chronią także zdrowie pracowników przed dymem tytoniowym. W przypadku tych programów możliwe do zastosowania są regulacje prawne zabraniające palenia w miejscu pracy, pracodawcy i koledzy z pracy mogą pomóc w zaprzestaniu palenia, a siła argumentów zdrowotnych jest wzmacniana korzyściami ekonomicznymi, które w wyniku zerwania z nałogiem może odnieść zarówno pracownik, jak i jego zakład pracy.

Promocja niepalenia jest bardziej skuteczna, kiedy ma charakter medialny. Ważne jest nie tylko prowadzenie działań promocyjnych w najbardziej popularnych mediach, ale także dostosowanie działań medialnych do zainteresowań i cech psychospołecznych odbiorcy. W przypadku dzieci i młodzieży bardziej skutecznym środkiem przekazu jest Internet, w przypadku osób starszych bardziej tradycyjne mass media (telewizja, radio, prasa). Przykładem skutecznej kampanii promującej zdrowy, wolny od tytoniu styl życia m.in. w mediach jest akcja "Rzuć palenie razem z nami". Szacuje się, że w jej wyniku 4.5 miliona palaczy w Polsce zerwało z nałogiem.

Fot.: © Boris Bulychev - Fotolia.com

Zalecane piśmiennictwo:

  • Lalonde MA. New Perspective on the Canadians. W Working Document, Minister of National Health and Welfare, Ontario 1974
  • Naidoo J, Wills J. Health promotion: foundations for practice, Bailliere Tindall, London 2004
  • World Health Organization. Milestones in Health Promotion. Statements from Global Conferences, WHO, Geneva 2009
  • Zatoński W. Droga do zdrowia. Historia przeciwdziałania epidemii chorób tytoniowych w Polsce. Fundacja „Promocja Zdrowia”, Warszawa 2004
  • Zatoński W, Przewoźniak K, Jaworski JM, Janik-Koncewicz K. (współpraca: Zatoński M.). Miejsce pracy wolne od dymu tytoniowego. Poradnik dla pracodawcy i pracownika. Wydanie drugie. Fundacja „Promocja zdrowia”, Warszawa 2011