Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Palenie tytoniu - problem oświatowy i wychowawczy

Palenie tytoniu przez dzieci, rodziców i nauczycieli jest nie tylko poważnym problemem zdrowotnym, ale także oświatowo-wychowawczym. Wiedza o paleniu tytoniu jest niewystarczająca we wszystkich ww. grupach, a postawy rodziców i nauczycieli wobec własnego palenia i palenia tytoniu przez dzieci budzą wiele wątpliwości.

Nasze dzieci wdychają dym tytoniowy

Aż w 74% polskich domów dzieci są narażone na dym tytoniowy. W 2009 r., przed wprowadzeniem zakazu palenia tytoniu w miejscach publicznych i pracy, 53% dorosłych paliło w domu w obecności dzieci, a w co dziesiątej szkole dzieci biernie wdychały dym tytoniowy. Prawie 20% dorosłych nie uważa, że palenie tytoniu wywołuje choroby u niepalących, tyle samo sądzi, że niektóre rodzaje papierosów są mniej szkodliwe od innych, a aż 60% twierdzi, że używanie tytoniu bezdymnego (np. do żucia lub wąchania) nie jest przyczyną poważnych schorzeń.

Postawy nauczycieli wobec palenia papierosów

Ogólnopolskie badania prowadzone nad postawami nauczycieli wobec palenia prowadzone są rzadko i fragmentarycznie. Wyniki dużych badań wykonanych ostatnio w dorosłej populacji Polski (Diagnoza Społeczna 2013) wskazują, że choć nauczyciele należą do tych zawodów, gdzie palenie tytoniu jest najrzadsze, to wciąż pali 12% nauczycieli szkół podstawowych, 16% nauczycieli szkół ponadpodstawowych i 8% nauczycieli akademickich. Niemniej, ogólnopolskie badania nauczycieli szkół podstawowych z 1999 r. pokazały, że w tym czasie paliło ich aż 26%. W badaniach tych tylko 36% nauczycieli sądziło, że nie powinni w ogóle palić w miejscach publicznych, a 21%, że nie powinni palić w ogóle. 16% nauczycieli uznawało, że może palić w obecności ucznia poza terenem szkoły, a 27%, że palenie w obecności ucznia jest dopuszczalne, gdy ma on ukończone 18 lat.

Co dziesiąty nauczyciel nie zgadzał się z opinią, że nie można palić w obecności ucznia, gdyż jest to dla niego szkodliwe, a co piąty z opinią, że nie należy tego robić z powodów wychowawczych. Palenie tytoniu przez rodziców i nauczycieli, często w obecności dzieci, ma wpływ na rozpoczynanie i rozpowszechnienie palenia wśród dzieci. Wyniki badania Global Youth Tobacco Survey z 2009 r. pokazują, że co drugi gimnazjalista w Polsce podejmował w swoim życiu próbę palenia tytoniu, a prawie co piąty zrobił to przed upływem 10 r.ż. Choć w ostatnich latach spada w Polsce odsetek nastolatków palących tradycyjne papierosy, to w tym samym czasie szybko rośnie odsetek palących papierosy ręcznie skręcane, fajkę wodną i e-papierosy. Polskie nastolatki, w szczególności dziewczęta należą do najczęściej palących na świecie.

Zakaz palenia w miejscach publicznych

Wprowadzony w 2010 r. zakaz palenia tytoniu w miejscach publicznych i zakładach pracy stanowi, że zarówno pomieszczenia szkolne, jak i teren szkoły muszą być wolne od dymu tytoniowego. Niestety, z zakazu tego wyłączono uczelnie, gdzie dopuszcza się palenie na ich terenie. Badania ankietowe i kontrole Państwowej Inspekcji Sanitarnej wskazują, że całkowity zakaz palenia w pomieszczeniach szkolnych jest przestrzegany w prawie wszystkich szkołach, problem stanowi natomiast przestrzeganie zakazu na terenie szkoły. Niemniej, po wprowadzeniu zakazu zdecydowanie spadł odsetek Polaków narażonych na dym tytoniowy w szkołach (z 11% do 2%).

Pod koniec lat 90., kiedy wszedł w życie rządowy program ograniczenia zdrowotnych i społeczno-ekonomicznych następstw palenia tytoniu, zostały opracowane pierwsze szkolne programy zapobiegania paleniu tytoniu oraz wytyczne do ich implementacji.

Przygotowano je dla różnego rodzaju placówek oświatowo-wychowawczych. Główne zalecenia strategiczne do realizacji szkolnych programów zapobiegania tytoniu obejmują:

  1. włączenie i dostosowanie ww. programów do obowiązkowego lub fakultatywnego programu kształcenia, a także potrzeb uczniów (np. ich wieku, środowiska, zainteresowań),
  2. realizacje programów na różnych poziomach edukacji,
  3. stymulowanie realizacji autorskich projektów kształcenia,
  4. aktywne uczestnictwo uczniów w programach profilaktycznych (wyłonienie liderów, edukacja rówieśnicza, współpraca z samorządem szkolnym),
  5. wyszkolenie nauczycieli w dziedzinie zapobiegania paleniu tytoniu,
  6. uzyskanie wsparcia dyrekcji szkoły, rodziców i innych instytucji lub organizacji oświatowo-wychowawczych dla realizacji ww. programów na terenie szkoły, w środowisku domowym, w miejscach publicznych (np. obiektach sportowych),
  7. ścisłe przestrzeganie zakazu palenia w szkole i na jej terenie zarówno przez uczniów, jak i nauczycieli,
  8. niepalenie przez rodziców i nauczycieli w obecności uczniów także w innych miejscach i okolicznościach,
  9. stałe monitorowanie i okresowa ewaluacja efektywności szkolnych programów zapobiegania palenia tytoniu.

Fot.:© Anthonycz - fotolia.com

Zalecane piśmiennictwo:

  1. Dudziak U. Nauczyciel a profilaktyka palenia tytoniu. Przewodnik. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa 2006
  2. Mazur J, Małkowska-Szkutnik A. Wyniki badania HBSC 2010. Raport techniczny. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2010 (http://www.imid.med.pl/klient2/pliki/hbsc_rap1.pdf).
  3. Przewoźniak K, Łobaszewski J, Zatoński W. Postawy wobec palenia tytoniu wśród uczniów w wieku 13-15 lat w województwie mazowieckim. Wyniki badania Global Youth Tobacco Survey z 2009 r. Zdrowie Publiczne Monografie 2013;2:69-78.
  4. Preventing Tobacco Use Among Youth and Young Adults. A Report of the Surgeon General. Atlanta, Georgia: U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2012.
  5. Szymborski J, Zatoński W. Szkolne programy zapobiegania paleniu tytoniu. Zalecenia Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa 1998