Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Tytoń bezdymny – trendy spożycia i zagrożenia zdrowotne

Tytoniem bezdymnym nazywa się te rodzaje tytoniu, które w trakcie ich używania nie są spalane. Należy do nich tytoń do żucia (np. gutka), wąchania (np. tabaka) lub umieszczania w jamie ustnej (np. snus).

Spożycie tytoniu bezdymnego

Historycznie, używanie tytoniu bezdymnego było najbardziej powszechne w wieku XVIII, który często, przynajmniej w odniesieniu do krajów europejskich, nazywa się „wiekiem tabaki”. Niektóre rodzaje tytoniu bezdymnego są ciągle popularne w skali populacyjnej, inne dominują lub są często używane w określonych grupach społecznych. W Indiach gutka jest równie popularna jak papierosy, w Szwecji i innych krajach skandynawskich jest rozpowszechnione używania snusu, w Polsce do tradycyjnych form używania tytoniu przez Kaszubów należy zażywanie tabaki. Przez wiele lat żucie tytoniu było ważnym elementem stylu życia amerykańskich bejsbolistów.

Badania epidemiologiczne pokazują, że używanie tytoniu bezdymnego jest mniej szkodliwe dla zdrowia niż palenie papierosów. W Szwecji, gdzie palenie papierosów jest najrzadsze w Europie, a używanie snusu najczęstsze, została ograniczona epidemia raka płuca. To jednak nie znaczy, że używanie tytoniu bezdymnego nie przyczynia się do poważnych problemów zdrowotnych, także w skali populacyjnej. Powszechne używanie gutki w Indiach spowodowało epidemię nowotworów jamy ustnej w tym kraju. Osoba używająca tytoń bezdymny nie umrze na raka płuca, grozi mu jednak rak jam nosowych, leukoplakia i inne poważne schorzenia jamy ustnej lub nosa. Podsumowanie badań nad rakotwórczym działaniem różnych rodzajów tytoniu bezdymnego w raporcie Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem w Lyonie z 2007 r. wskazuje, że tytoń bezdymny zawiera prawie 30 substancji rakotwórczych, w tym - podobnie jak inne wyroby tytoniowe - specyficzne dla tytoniu N-nitrozoaminy, związki o bardzo silnym, często inicjującym proces nowotworowy, działaniu.

Większe spożycie innych form tytoniu w Polsce

W ostatnich latach obserwuje się w Polsce wzrost spożycia innych niż papierosy rodzajów używania tytoniu, w tym tytoniu bezdymnego. Nie dotyczy on jednak dorosłej ludności kraju, gdzie dominuje palenie tradycyjnych papierosów, a używanie tytoniu bezdymnego – jak wskazują wyniki przeprowadzonego w 2010 r. badania Global Adult Tobacco Survey (GATS) – nie przekracza 0,5%. Zjawisko to obserwujemy głownie w populacji nastolatków, zarówno chłopców, jak i dziewcząt. Wyniki największego międzynarodowego badania dotyczącego używania tytoniu przez 13-15-latków (Global Youth Tobacco Survey) wskazują, że w Polsce między 2003 a 2009 roku nastąpił znaczący wzrost spożycia innych niż papierosy rodzajów tytoniu (wśród chłopców z 10% do 14%, wśród dziewcząt z 5% do 9%). Poza paleniem fajki wodnej, która jest na ogół używana raz, dwa razy tygodniu, głównie w weekend podczas spotkań towarzyskich, drugą przyczyną tego zjawiska jest wzrost częstości używania tytoniu bezdymnego. Jeszcze w latach 90. używanie tytoniu bezdymnego było w Polsce śladowe. W Ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z 1995 r. zakazano produkcji i sprzedaży tytoniu bezdymnego w Polsce. Był on także w tym czasie trudniej dostępny i znacznie droższy niż papierosy. Na wzrost konsumpcji tytoniu bezdymnego miało wpływ zarówno wyłączenie z zakazu produkcji i sprzedaży tytoni bezdymnych pod koniec lat 90., jak i znaczne podniesienie cen papierosów.

Uwaga! Tytoń bezdymny szkodzi!

Młodzież musi mieć świadomość, że używanie tytoniu bezdymnego, podobnie, jak palenie papierosów, może silnie uzależniać, bo, po pierwsze, zawiera dużą, nawet większą niż w papierosach, ilość nikotyny, a sposób jej podawania, np. przez jamy nosowe w przypadku zażywania tabaki, zapewnia szybkie stymulowanie mózgu substancją psychoaktywną, narkotyczną. Ma to szczególne znaczenie w przypadku ludzi młodych, których mózg się szybko rozwija i jest szczególnie podatny na wszelkiego typu bodźce i którzy, chcąc szybciej dorosnąć czy będąc pod silną presją grupy rówieśniczej, a często też wzorców zachowania palących rodziców, w większym stopniu niż osoby dorosłe podatni są na psychiczne uzależnienie się od tytoniu. Niektórzy mogą się uzależnić od tytoniu bezdymnego nawet po paru tygodniach jego codziennego zażywania. Niestety, na forach internetowych rzadko wspomina się o uzależnieniu od nikotyny i skutkach ubocznych zażywania tabaki. Badania GATS wskazują, że aż 60% dorosłych Polaków nie jest przekonanych o szkodliwości tytoniu bezdymnego. Niepokoi także sposób, w jaki często osoby nastoletnie przyjmują tabakę. Coraz częściej zdarza się, że młodzi ludzie tabakę wciągają "na ścieżki" jak kokainę. To wskazuje, że traktują tabakę jak typowy narkotyk.

Fot: @wittayabudda - fotolia.com

Zalecana literatura:

1. Baska T., Sovinova H., Nemeth A., Przewozniak K., Warren C.W., Kavcova E. and Czech republic, Hungary, Poland and Slovakia GYTS Collaborative Group. Findings from the Globar Youth Tobacco Survey (GYTS) in Czech Republic, Hungary, Poland and Slovakia – smoking initiation, prevalence of tobacco use and cessation. Soz. Präventiv Med. 2006; 51: 110-116

2. The Health Consequences of Smoking. Nicotine Addiction. A Report of the Surgeon General. U.S. Department of Health and Human Services. Public Health Service. Centers for Disease Control. Center for Health Promotion and Education. Office on Smoking and Health. Rockville, MA 1988

3. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Volume 89. Smokeless Tobacco and Some Tobacco-specific N-Nitrosamines. International Agency for Research on Cancer, Lyon 2007.

4. International Agency for Research on Cancer. A Review of Human Carcinogens: Personal Habits and Indoor Combustions. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Vol 100E. Lyon, 2012

5. Ministerstwo Zdrowia. Globalny sondaż dotyczący używania tytoniu przez osoby dorosłe (GATS). Polska 2009-2010. Opracowanie: Centrum Onkologii-Instytut, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Centers for Disease Control and Prevention. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2010