Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Polityka ograniczająca palenie tytoniu w Europie - ranking krajów

Porównanie polityki ograniczającej palenie tytoniu w Europie prowadzone jest od wielu lat na różne sposoby. Czyni się to poprzez ocenę zdrowotnych następstw tej polityki, np. analizując umieralność na raka płuca lub frakcję chorób odtytoniowych, porównuje częstość palenia tytoniu i jego społeczną i behawioralną charakterystykę, wreszcie zestawia dane o poszczególnych elementach polityki ograniczającej palenie tytoniu lub stopniu implementacji Ramowej Konwencji ds. Ograniczenia Używania Tytoniu.

Raporty dotyczące palenia tytoniu

Wszystkie te porównania umożliwiają m.in. bazy danych, analizy i coroczne raporty Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w których zbiera się dane o sytuacji w europejskim regionie WHO. Do rzadkości natomiast należą badania porównawcze, w których polityka zdrowotna i społeczno-ekonomiczna ograniczająca palenie tytoniu jest analizowana w formie skali lub indeksu, gdzie poszczególnym elementom polityki przypisuje się odpowiednie rangi. Jedną z pierwszych prób w tym zakresie podjęto pod koniec lat 90. opracowując tzw. indeks klimatu antytoniowego.

Sytuację w krajach Unii Europejskiej i Polsce zaanalizowano na podstawie odpowiedzi na pięć pytań z badania ankietowego zleconego przez Komisję Europejską i przeprowadzonego w populacji osób powyżej 18 r.ż.: czy palenie tytoniu jest najważniejszą przyczyną zgonów i chorób, czy palący chcą przestać palić, czy podjęli próbę zaprzestania palenia, czy uważają, że rząd powinien zrobić więcej dla ograniczenia palenia oraz czy miejsca publiczne powinny stać się wolne od dymu tytoniowego. W tej skali najwięcej punktów zdobyła Polska (368 punktów), wyprzedzając m. in. Szwecję i Wlk. Brytanię, a ostatnie miejsce zajęły Niemcy i Austria. Nie było to niespodzianką, gdyż Polska w 1995 r. roku wprowadziła jedną z najnowocześniejszych na świecie ustaw o ochronie zdrowia przed następstwami palenia, a WHO uznawało Polskę za przykład dla reszty świata.

Skala Ograniczenia Palenia Tytoniu

Nieco inną próbę pomiaru jakości polityki ograniczającej palenie tytoniu podjęto w 2006 r., proponując tzw. Skalę Ograniczenia Palenia Tytoniu. Skalę tworzy się na podstawie oceny sześciu elementów antytytoniowej polityki zdrowotnej uznanych przez Bank Światowy za priorytetowe:

  1. polityki cenowo-podatkowej wobec produktów tytoniowych,
  2. wprowadzenia w życie kompleksowego zakazu palenia w miejscach publicznych i pracy,
  3. wysokości rządowych wydatków na publiczne programy ograniczające palenie tytoniu,
  4. implementację zakazu reklamy, promocji i sponsorowania tytoniu,
  5. dużych, najlepiej obrazkowych, ostrzeżeń zdrowotnych na paczkach papierosów,
  6. systemu leczenia uzależnienia od tytoniu.

Ww. elementy polityki zdrowotnej ograniczającej palenie tytoniu są operacjonalizowane w szeregu pytań, które są kierowane do niezależnych krajowych ekspertów, zwykle reprezentujących organizacje pozarządowe. Na skali opracowanej w 2004r., Polska zajęło w rankingu krajów Unii Europejskiej wysokie, dziesiąte miejsce, a krajem prowadzącym była Irlandia, która rok wcześniej jako pierwszy kraj na świecie wprowadziła całkowity zakaz palenia tytoniu w zakładach pracy i miejscach publicznych. Niestety, w kolejnych latach, przede wszystkim na skutek dramatycznego zmniejszenia środków na rządowy program ograniczenia palenia tytoniu i spowolnienia większości prac nad nowelizacją ustawy przeciwtytoniowej, także wymuszanych zdrowotną polityką unijną lub ratyfikowaną przez Polskę Ramową Konwencją WHO, Polska zajmowała coraz niższe miejsca w rankingu państw objętych ww. skalą. W 2005 r. było to miejsce 12, w 2007 – 14, w 2010 - 19, w 2013 – 20.

W 2013 r. spośród 100 możliwych punktów, polska polityka antytytoniowa zebrała w ocenie autorów skali 43. Dla porównania, Wlk. Brytania, która w ostatnich latach zajmuje pierwsze miejsce w tym rankingu, otrzymała 74 punkty, a Austria, zajmująca ostatnie miejsce, 31 punktów. Najwięcej punktów Polska zyskuje w tej skali za system leczenia uzależnienia od tytoniu (8 punktów na 10) i zakaz reklamy, promocji i sponsorowania tytoniu (9 na 13), nie ma natomiast przyznanych punktów, podobnie jak ponad połowa państw unijnych, za wysokość środków finansowych przeznaczanych na rządowe programy ograniczające palenie tytoniu. Budżet ten w istocie jest bardzo mały (0,006 euro per capita), w ostatnich latach zamykał się kwotą ok. 1 miliona złotych, podczas gdy same dopłaty dla rolników uprawiających tytoń w Polsce wynosiły 200-300 milionów złotych.

Autorzy skali w swoim komentarzu piszą nie tylko o tym, że Polska jest przykładem kraju, który utracił pozycję jednego z liderów w polityce ograniczającej palenie tytoniu, ale także krajem, w którym dokonał się największy regres w zakresie tej polityki. W ostatnich latach Polska przewodzi, dbając bardziej o swoje interesy ekonomiczne niż zdrowotne, państwom unijnym sprzeciwiającym się prozdrowotnej polityce Komisji Europejskiej, czego dowodem jest opór w sprawie wprowadzanie w życie wielu ważnych przepisów dyrektywy unijnej z 2014 r. dotyczącej produktów tytoniowych, m.in. zakazu sprzedaży papierosów mentolowych i tzw. papierosów cienkich (slimów).

Fot:© georgenight - Fotolia.com

Zalecana literatura:

1. European Commission. Eurobarometer 385. Attitudes of Europeans towards tobacco. European Commission, Brussels 2012

2. Joossens L, Raw M. The Tobacco Control Scale: a new scale to measure country activity. Tobacco Control 2006; 15: 247-253

3. Joossens L, Raw M. The Tobacco Control Scale 2013 in Europe. The Association of European Cancer Leagues. Brussels 2013

4. Fagerström KO, Boyle P, Kunze M, Zatonski W. The anti-smoking climate in EU countries and Poland. Lung Cancer 2001; 32(1): 1-5

5. World Health Organization. WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, 2013. World Health Organization, Geneva 2013