Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Palenie tytoniu w Polsce - skala zjawiska, trendy, uwarunkowania

Wyniki największego badania poświęconego paleniu tytoniu w Polsce (GATS) pokazują, że skala palenia tytoniu w Polsce jest ciągle ogromna. Osoby obecnie palące tytoń stanowią 30% (9,8 miliona) dorosłej populacji, w tym 27% (8,7 miliona) to codzienni palacze tytoniu. Codziennie pali co trzeci mężczyzna i co piąta kobieta.

Dominuje palenie papierosów (99% palących), głównie produkowanych fabrycznie. Niewielu Polakom udało się rzucić palenie: to jedynie 22% mężczyzn i 11% kobiet. Polacy palą dużo (średnio 17 papierosów dziennie) i długo (średnio 23 lata), co piąty codziennie palący (2 mln) jest silnie uzależniony od nikotyny.

Najczęściej palą Polacy w średnim wieku (30-50 lat), osoby niżej wykształcone i ubogie. Bezrobotni palą ponad dwukrotnie częściej (50%) niż osoby w dobrej sytuacji materialnej (20%). Paleniu tytoniu sprzyja używanie innych substancji psychoaktywnych, np. picie alkoholu lub zażywanie narkotyków. Bardzo wysokie odsetki palących (70%-80%) występują wśród osób chorujących na depresję i zakażonych wirusem HIV.

Epidemia palenia tytoniu w Polsce

Epidemia palenia tytoniu osiągnęła w Polsce swój pełny wymiar tylko w populacji mężczyzn. W 1974 r. jedynie 15% mężczyzn nigdy nie paliło tytoniu, a 65% paliło codziennie. W tym czasie częstość codziennego palenia tytoniu u mężczyzn w Polsce była na najwyższym poziomie na świecie (paliło 70%-80% mężczyzn w średnim wieku). Od początku lat 80-tych odsetek palących mężczyzn stale się zmniejsza, od lat 90-tych, kiedy za pomocą regulacji prawnych i programów zdrowotnych ogranicza się palenie, w tempie prawie 1% rocznie. Czyli tak samo szybko, jak przed laty w Finlandii i Wlk. Brytanii, krajach pod tym względem wzorcowych.

Rozwój epidemii palenia tytoniu u polskich kobiet ma inną dynamikę niż wśród mężczyzn i jest przesunięty w czasie. Przed II wojną światową palenie papierosów przez kobiety było rzadkie i dotyczyło raczej kobiet wykształconych, mieszkających w miastach. Jedynie 15% kobiet urodzonych przed lub w czasie wojny paliło papierosy, tylko 8% mieszkanek wsi. Po wojnie częstość palenia tytoniu u kobiet zaczęła się szybko zwiększać, zwłaszcza wśród urodzonych w latach 1945–1960. Na początku lat 80-tych odsetek palących kobiet osiągnął najwyższy poziom (32%).

Częstość palenia u kobiet i mężczyzn

Po tym czasie, podobnie jak wśród mężczyzn, częstość palenia wśród kobiet zaczęła spadać, ale, niestety, nie we wszystkich grupach wieku. Podczas, gdy u młodszych kobiet (w wieku 20-40 lat) odsetki palących spadły dwukrotnie (z ok. 45%-50% do 22%), u kobiet w średnim wieku znacznie się zwiększyły (np. z 18% do 33% u kobiet w wieku 50-59 lat). Wśród kobiet w wieku 40-59 lat wzrost ten wynika z przechodzenia do starszych grup wiekowych powojennej generacji kobiet, w której palenie było najczęstsze. Na szczęście, w ostatnich latach częstość palenia tytoniu w tej grupie wiekowej nie wzrasta. Mimo tego, ciągle poziom palenia przez Polki w średnim wieku jest najwyższy w Europie. Także społeczny obraz palenia tytoniu wśród kobiet w Polsce wygląda inaczej niż 40-50 lat temu. Obecnie częściej palą niewykształcone niż dobrze wykształcone kobiety, od lat 70. ponad dwukrotnie zwiększył się odsetek palących kobiet na wsi (z 8% do 19%), w miastach kobiety palą prawie tak samo często, jak mężczyźni.

Zalecane piśmiennictwo:

  • Przewoźniak K, Szlaza J, Gumkowski J, Zatoński W. Trendy codziennego palenia papierosów w Polsce w populacji kobiet w wieku prokreacyjnym w latach 1974-2004. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie 2009;7(2):36-43.
  • Ministerstwo Zdrowia. Globalny sondaż dotyczący używania tytoniu przez osoby dorosłe (GATS). Polska 2009-2010. Opracowanie: Centrum Onkologii-Instytut, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Centers for Disease Control and Prevention. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2010.
  • Zatoński W., Przewoźniak K., red. Palenie tytoniu w Polsce: postawy, następstwa zdrowotne i profilaktyka, wyd. 2. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa, 1999.
  • Zatoński W, Przewoźniak K, Sulkowska U, Mańczuk M, Gumkowski J. Palenie tytoniu w populacji mężczyzn i kobiet w Polsce w latach 1974–2004. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie 2009;7(2):4-11.
  • Zatoński W, Przewoźniak K, Sulkowska U, West R, Wojtyła A. Tobacco smoking in countries of the European Union. Annals of Agricultural and Environmental Medicine 2012;19;2:181-192.

Fot.: © corund - Fotolia.com