Zdrowie w ciąży – strona o uzależnieniach – Toksyczność dymu tytoniowego

0

Toksyczność dymu tytoniowego

nikotyna_jak_dziala_na_organizm_100-4371560-3149597

Papierosy są najczęściej używanym produktem tytoniowym w Polsce – pali je 99% dorosłych Polaków. Papieros składa się z pociętych liści tytoniu umieszczonych w celulozowej bibułce, a w części asortymentu jest dodatkowo wyposażony w filtr. W czasie uprawy liści tytoniu oraz produkcji papierosów dodaje się do nich wiele (szacuje się, że 400-600) dodatkowych substancji: nawożących i konserwujących, zmieniających właściwości nikotyny, poprawiających smak czy jakość produktu.

Podczas spalania papierosów powstają dwa strumienie dymu: główny i boczny; główny podczas aktywnego zaciągania się dymem tytoniowym, boczny w trakcie tlenia się papierosa między zaciągnięciami.

Zarówno palacz, jak i osoba niepaląca stojąca w pobliżu narażeni są na oba rodzaje dymu. Boczny strumień dymu charakteryzuje się znacznie większymi stężeniami związków chemicznych. Podczas spalania papierosa zachodzi wiele procesów fizykochemicznych, m.in. destylacja, kondensacja, utlenianie, redukcja i dekarboksylacja, które warunkują skład chemiczny dymu tytoniowego oraz jego właściwości toksyczne.

Szacuje się, że w tytoniu i dymie papierosowym jest co najmniej 4 tys. związków chemicznych, w tym nie mniej niż 40-50 substancji rakotwórczych. Dym tytoniowy ma właściwości drażniące, alergizujące, działa toksycznie na układ oddechowy, sercowo-naczyniowy i nerwowy, a także na wszystkie inne narządy i tkanki oraz procesy życiowe. Jego inhalacja może prowadzić do rakotwórczych zmian komórkowych, także u dzieci osób palących. Choć ryzyko utraty zdrowia kumuluje się, gdy narażenie na dym tytoniowy jest częste i długotrwałe, to należy pamiętać, że nie ma bezpiecznej dawki dymu tytoniowego, zarówno dla aktywnie palących, jak i biernych palaczy. Nikotyna nie tylko negatywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, ale także posiada silne właściwości psychoaktywne, które wywołują uzależnienie od tytoniu. Kontrolowane podawanie czystej nikotyny w małych dawkach w celu zaprzestania palenia nie ma jednak tak poważnych konsekwencji zdrowotnych, jak palenie tytoniu.

W dymie papierosowym znajdują się tak silne trucizny, jak arsen, chlorek winylu, cyjanowodór, DDT, fenol czy tlenek węgla (czad), metale ciężkie (np. kadm i ołów) i substancje radioaktywne (polon-210), związki uszkadzające kod genetyczny (np. benzoapiren), wreszcie bardzo silne substancje rakotwórcze, które inicjują i promują proces nowotworowy (np. substancje smoliste, które zalicza się do związków rakotwórczych najwyższej klasy).

Toksyczność i rakotwórczość wielu ww. substancji może być wzmocniona przez ich synergistyczne (połączone) działanie na organizm w powiązaniu z innymi obecnymi w środowisku substancjami toksycznymi lub rakotwórczymi. Wówczas negatywne dla zdrowia skutki palenia tytoniu mogą się sumować, a nawet mnożyć. Tak jest w przypadku ryzyka zachorowania na raka płuca (współdziałanie dymu tytoniowego i pyłu azbestowego) czy raka krtani (współdziałanie dymu tytoniowego i alkoholu). Ryzyko raka krtani związane z długoletnim piciem wysokoprocentowego alkoholu zwiększa się prawie czterdziestokrotnie, gdy dodatkowo palimy paczkę papierosów dziennie.

Zalecane piśmiennictwo

  • German Cancer Research Center (DKFZ). Increased Health Hazards due to Additives to Tobacco Products – Consequences for Product Regulation. DKFZ, Heidelberg 2005.
  • Hecht SS. Tobacco smoke carcinogens: human uptake and DNA interactions. W: Boyle P, Gray N, Henningfield JE, Seffrin J, Zatoński W, eds. Tobacco: Science, Policy and Public Health. Chapter 4. Oxford Press University, Oxford 2004: 93-125.
  • International Agency for Research on Cancer (IARC). Tobacco Smoking. Monographs on the Evaluation of the Carcinogenic Risk of Chemicals to Humans. Vol. 38. IARC, Lyon 1986.
  • International Agency for Research on Cancer (IARC). A Review of Human Carcinogens: Personal Habits and Indoor Combustions. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Vol. 100E. IARC, Lyon 2012.
  • Zatoński W, Przewoźniak K. Zawartość substancji smolistych w papierosach sprzedawanych w Polsce w latach 1983-2000. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie 2009;7(2):12-19.

Fot.: © ra2 studio – Fotolia.com

10.01.2014 Krzysztof Przewoźniak, Centrum Onkologii – Instytyt w Warszawie