Zdrowie w ciąży – strona o uzależnieniach – Tytoń głównym zabójcą Polaków – zagrożenie chorobami odtytoniowymi w Polsce

0

Tytoń głównym zabójcą Polaków – zagrożenie chorobami odtytoniowymi w Polsce

tyton_8-7225230-7296120

Gwałtowny wzrost konsumpcji tytoniu po II wojnie światowej spowodował, że palenie tytoniu stanowi od ponad 40 lat największą, pojedynczą (ale możliwą do prewencji) przyczynę umieralności dorosłej ludności Polski.

Szacuje się, że w 2010 r. palenie tytoniu przyczyniło się do śmierci ok. 67 tys. Polaków (51 tys. mężczyzn i 16 tys. kobiet), w tym 38 tys. stanowiły zgony przedwczesne (między 35 a 69 r.ż.).

Na choroby odtytoniowe umiera 14 razy więcej Polaków niż w wypadkach na drogach. Od początku lat 50-tych z powodu palenia umarło w Polsce co najmniej 2,5 mln osób!

Palenie tytoniu skraca życie o wiele lat. Paląc Polacy w średnim wieku tracą 22 lata życia, osoby starsze (powyżej 70 r.ż.) – około 8 lat. Palenie jest jedną z głównych przyczyn tego, że Polacy żyją krócej niż mieszkańcy 15 krajów „starej” Unii Europejskiej.

Dodatkową przyczyną zgonów odtytoniowych jest bierne palenie. Szacunki z 2002 r. dowodzą, że co roku z powodu biernego palenia umiera w Polsce około 8,7 tys. osób, w tym 1,8 tys. niepalących.

Odsetek przedwczesnych zgonów odtytoniowych jest szczególnie wysoki wśród mężczyzn. Wśród mężczyzn w średnim wieku stanowiły one w 2010 r. 38% wszystkich zgonów. 9 na 10 zgonów na raka płuca, co drugi zgon na wszystkie nowotwory i na nienowotworowe choroby układu oddechowego oraz co trzeci na choroby układu krążenia jest spowodowany paleniem. Na szczęście, z powodu obserwowanego od początku lat 80-tych spadku częstości palenia wśród mężczyzn, proporcja i liczba zgonów odtytoniowych u mężczyzn systematycznie się zmniejsza. W połowie lat 90-tych 45 tys. mężczyzn w średnim wieku (42%) umierało co roku na choroby odtytoniowe, dziś aż o 15 tys. mniej. Zmiany te najlepiej obrazuje spadek umieralności na raka płuca, choroby prawie wyłącznie wynikającej z palenia tytoniu. U mężczyzn w młodym (20-44 lata) i średnim wieku (45-64 lata) umieralność na raka płuca spada gwałtownie już od początku lat 90-tych, u starszych mężczyzn współczynniki umieralności na raka płuca przestały od tego czasu rosnąć. U młodych mężczyzn poziom zgonów na raka płuca powoli zaczyna się zbliżać do średniej w krajach unijnych.

Choć odsetek zgonów odtytoniowych jest u kobiet wciąż znacznie mniejszy niż u mężczyzn, to jest ich niemało. W 2010 r. co piąta kobieta w średnim wieku umarła z powodu palenia tytoniu. To ok. 8 tys. zgonów rocznie. Palenie tytoniu przez kobiety w tym wieku jest odpowiedzialne za 81% zgonów na raka płuca i za co piąty zgon nowotworowy, przyczynia się do co czwartego zgonu z powodu chorób układu krążenia oraz odpowiada za 43% zgonów na choroby układu oddechowego. Polskie kobiety coraz częściej umierają na choroby wynikające z palenia tytoniu. W połowie lat 50-tych było to jedynie 200 kobiet, dziś prawie 40 razy więcej. W ciągu ostatnich dwudziestu lat proporcja zgonów odtytoniowych u kobiet w średnim wieku podwoiła się (z 10% w 1990 r. do 20% w 2010 r.). Od paru lat rak płuca jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u kobiet, częstszą niż rak piersi. Ale i wśród kobiet widać pierwsze oznaki pozytywnych zmian. Znaczny spadek częstości palenia wśród młodych kobiet (w wieku 20-40 lat), który notuje się od początku lat 80-tych jest główną przyczyną zatrzymania wzrostu umieralności na raka płuca w tej grupie wiekowej.

Zalecane piśmiennictwo

  • Peto R, Lopez A et al. Mortality from smoking in developed countries 1950–2010. Oxford University Press, Oxford 2010 (http://www.ctsu.ox.ac.uk/research/mega-studies/mortality-from-smoking-in-developed-countries-1950-2010).
  • Smoke Free Partnership. Lifting the smokescreen. Ten reasons for a smoke free Europe. European Respiratory Society, Brussels 2006 (polskie wydanie: Rozwiać zasłonę dymną. 10 argumentów za Europą wolną od dymu tytoniowego. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa 2007).
  • Zatoński W, Mańczuk M, Sulkowska U, Przewoźniak K. Palenie tytoniu a umieralność na choroby odtytoniowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie 2009;7(2):58-77.
  • Zatoński W, Mańczuk M, Sulkowska U, oraz zespół projektu HEM. Wyrównywanie różnic zdrowotnych w Unii Europejskiej. Czynniki ryzyka: palenie tytoniu. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa 2011.
  • Zatoński W, Przewoźniak K. Ograniczanie zachorowalności i umieralności z powodu chorób nowotworowych. W: Szymborski J, red. Zdrowie publiczne i polityka ludnościowa. Rozdział 5. Rządowa Rada Ludnościowa, Warszawa 2012:78-89.

Fot.: © NJ – Fotolia.com

10.01.2014 Krzysztof Przewoźniak, Centrum Onkologii – Instytyt w Warszawie